Xôi ngũ sắc là món ăn truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa vùng núi Tây Bắc. Với năm màu sắc hài hòa, món xôi không chỉ hấp dẫn về hình thức mà còn gửi gắm nhiều ý nghĩa tốt đẹp về sự đoàn kết, ấm no và hy vọng. Dù nhìn khá cầu kỳ, nhưng nếu nắm đúng cách làm, bạn hoàn toàn có thể nấu xôi ngũ sắc thơm dẻo, lên màu chuẩn ngay tại nhà.
1. Cách nấu xôi ngũ sắc từ rau củ tự nhiên
Nguyên liệu chuẩn bị:
- Gạo nếp: 1,5kg
- Nghệ tươi: 100g
- Lá cẩm: 1 bó
- Lá dứa: 1 bó
- Gấc: 1/2 quả
- Rượu trắng: 1 muỗng canh
- Nước cốt dừa: 3 muỗng canh
- Muối: 5 muỗng cà phê
- Đường: 3 muỗng cà phê
Bước 1: Sơ chế nguyên liệu
- Gạo nếp vo sạch 2–3 lần nước, loại bỏ sạn.
- Lá cẩm, lá dứa rửa sạch, để ráo.
- Nghệ gọt vỏ, rửa sạch.
Bước 2: Tạo màu cho xôi
- Màu xanh: Xay lá dứa với nước, lọc lấy nước cốt.
- Màu tím: Đun lá cẩm với nước khoảng 10 phút, lọc lấy nước.
- Màu vàng: Giã nghệ, pha nước rồi lọc lấy nước nghệ.
- Màu đỏ: Trộn gấc với rượu, bóp tách hạt.
Bước 3: Ngâm gạo
- Chia gạo thành 5 phần đều nhau.
- Ngâm từng phần với nước màu tương ứng, thêm muối, đường và nước cốt dừa.
- Thời gian ngâm từ 2–3 tiếng để gạo thấm màu.
Bước 4: Hấp xôi
- Xếp từng phần gạo riêng biệt vào xửng hấp.
- Hấp khoảng 30 phút, cứ 10 phút mở nắp lau hơi nước.
- Xới nhẹ xôi, hấp thêm 5 phút cho xôi chín đều.
Thành phẩm: Xôi chín mềm, dẻo, màu sắc tươi tắn và mùi thơm tự nhiên.
2. Cách nấu xôi ngũ sắc bằng bột tạo màu
Nguyên liệu:
- Gạo nếp: 500g
- Bột màu tự nhiên: lá nếp, lá cẩm, gấc, dành dành
- Nước cốt dừa
- Muối, đường
Cách làm:
- Chia gạo thành 5 phần, ngâm từng phần với nước pha bột màu tương ứng.
- Ngâm gạo 6–7 tiếng cho lên màu đẹp.
- Vớt gạo, để ráo, trộn nhẹ gia vị rồi hấp chín.
3. Cách làm xôi ngũ sắc của người Tày
Người Tày sử dụng lá rừng và nghệ tươi để tạo màu cho xôi. Mỗi phần gạo được ngâm riêng với nước màu, sau đó đồ chín trong chõ gỗ giúp xôi chín đều, dẻo thơm và giữ trọn hương vị truyền thống.
4. Cách nấu xôi ngũ sắc của người Thái
Xôi ngũ sắc của người Thái được tạo màu từ lá nếp đỏ, lá nếp đen, nghệ và lá riềng. Gạo nếp sau khi ngâm được hấp chín, cho ra thành phẩm xôi dẻo, thơm và màu sắc đậm nét.
5. Cách nấu xôi ngũ sắc bằng nồi cơm điện
Với những ai không có xửng hấp, nồi cơm điện là giải pháp tiện lợi. Gạo nếp được ngâm màu sẵn, cho vào chõ hấp của nồi cơm điện và nấu chín. Thành phẩm vẫn giữ được độ dẻo và màu sắc đẹp.
Trên đây là các cách nấu xôi ngũ sắc phổ biến, dễ áp dụng và cho thành phẩm đẹp mắt. Bạn có thể lựa chọn phương pháp phù hợp với nguyên liệu sẵn có để chế biến món xôi truyền thống này cho gia đình hoặc những dịp đặc biệt.
