Làng nghề bánh tráng Trảng Bàng nằm ở đâu?
Làng nghề bánh tráng Trảng Bàng tọa lạc trên trục Quốc lộ 22, thuộc khu phố Lộc Du, thị trấn Trảng Bàng, cách trung tâm thành phố Tây Ninh hơn 40km. Đây được xem là cái nôi của nghề làm bánh tráng truyền thống, đã tồn tại hàng trăm năm và trở thành nét văn hóa đặc trưng của địa phương.
Mỗi dịp Tết đến, các lò bánh trong làng đều hoạt động suốt đêm ngày để đáp ứng nhu cầu tăng cao. Sau Tết, không khí nhộn nhịp ấy vẫn tiếp diễn, cho thấy sức sống bền bỉ của một làng nghề cổ truyền.
Nhiều nghệ nhân nơi đây đã gắn bó với nghề hàng chục năm. Dưới đôi tay thuần thục, mỗi ngày hàng trăm chiếc bánh tráng phơi sương được làm ra. Theo lời các bậc cao niên, nghề tráng bánh đã xuất hiện từ thế kỷ XVIII, khi cư dân từ các vùng Ngũ Quảng, Bình Định vào Tây Ninh khai hoang và lập làng.
Ban đầu, người dân chỉ làm bánh tráng nướng và bánh tráng nhúng. Về sau, từ sự sáng tạo và điều kiện tự nhiên đặc thù, bánh tráng phơi sương ra đời và nhanh chóng trở thành sản phẩm nổi tiếng nhất. Vùng đất Trảng Bàng với ngày nắng gắt, đêm nhiều sương đã tạo nên hương vị rất riêng cho loại bánh này. Để có được chiếc bánh đạt chuẩn, người thợ phải thức khuya, dậy sớm, đồng hành cùng nắng gió và sương đêm.
Nguồn gốc nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng
Xung quanh sự ra đời của bánh tráng phơi sương có nhiều giai thoại thú vị. Có chuyện kể rằng một chàng trai vô tình để quên chồng bánh tráng nướng ngoài trời qua đêm, sáng hôm sau bánh thấm sương mềm dẻo, ăn thử thấy ngon nên từ đó hình thành cách làm mới. Lại có câu chuyện khác về cô gái bán bánh tráng nướng, do bán không hết nên để bánh ngoài trời, sáng ra thấy bánh mềm và dẻo hơn nên tiếp tục làm theo.
Dù xuất phát từ câu chuyện nào, tất cả đều gắn liền với điều kiện tự nhiên đặc trưng của Trảng Bàng: ban ngày nắng nhiều, ban đêm sương xuống dày. Kết hợp với kỹ thuật tráng bánh được lưu truyền qua nhiều thế hệ, nghề làm bánh tráng phơi sương đã trở thành một di sản ẩm thực đặc sắc của Tây Ninh.
Khám phá làng nghề bánh tráng Trảng Bàng truyền thống
Quy trình làm bánh tráng phơi sương
Lựa chọn nguyên liệu và tráng bánh
Để làm ra bánh tráng Trảng Bàng đạt chất lượng, khâu chọn nguyên liệu đóng vai trò then chốt. Gạo thường được dùng là loại gạo làng Miên hạt chắc, được vo sạch và ngâm kỹ. Theo kinh nghiệm của người thợ, cứ khoảng 5kg gạo sẽ pha thêm một chén muối, thay nước liên tục trong hai ngày rồi mới đem xay nhuyễn.
Khi pha bột, người thợ cho thêm một lượng muối vừa phải để bánh trắng, dẻo và đậm vị. Bánh được tráng thành hai lớp bột mỏng chồng khít lên nhau, khác với cách tráng một lớp thông thường. Sau khi bánh chín, được gỡ ra đặt lên vỉ tre và phơi nắng nhẹ từ 30 phút đến một giờ tùy thời tiết.
Nướng bánh và phơi sương
Công đoạn nướng và phơi sương chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt cho bánh tráng Trảng Bàng. Lò nướng thường đơn giản, sử dụng vỏ đậu phộng làm nhiên liệu để giữ lửa vừa phải. Người nướng phải thao tác nhanh tay, liên tục trở bánh để hai lớp bột không bị tách.
Sau khi nướng, bánh được mang ra phơi sương từ khoảng 9–10 giờ đêm hoặc rạng sáng. Khi sương thấm đều làm bánh mềm dẻo vừa độ, người thợ xếp bánh lại và bảo quản kín. Mỗi chiếc bánh ra đời là kết quả của nhiều giờ lao động bền bỉ và tỉ mỉ.
Những thách thức của làng nghề bánh tráng Trảng Bàng
Bánh tráng phơi sương không chỉ là món ăn mà còn là kết tinh của sự cần cù và sáng tạo. Tuy nhiên, làng nghề hiện nay đang đối mặt với nhiều khó khăn. Trước kia, hầu như nhà nào cũng có lò bánh, nhưng hiện nay chỉ còn lại vài chục hộ tiếp tục duy trì nghề.
Nghề làm bánh đòi hỏi nhiều công sức, thu nhập không cao, trong khi quá trình sản xuất chủ yếu thủ công, năng suất thấp và khó mở rộng quy mô. Dù vậy, bánh tráng Trảng Bàng vẫn được đông đảo thực khách yêu thích và trân trọng.
Phát triển làng nghề gắn với du lịch địa phương
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề, địa phương đã triển khai nhiều hoạt động quảng bá kết hợp du lịch. Từ năm 2016, Lễ hội Văn hóa – Du lịch nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng được tổ chức định kỳ, giúp người dân và du khách hiểu rõ hơn về quy trình làm bánh truyền thống.
Lễ hội quy tụ hàng trăm gian hàng, tái hiện đầy đủ các công đoạn tráng bánh, phơi sương, qua đó tôn vinh bàn tay tài hoa của những người thợ. Với bề dày lịch sử hơn một thế kỷ, làng nghề bánh tráng Trảng Bàng đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.
Kết luận
Bánh tráng Trảng Bàng không chỉ là đặc sản nổi tiếng của Tây Ninh mà còn là biểu tượng cho sự cần mẫn, sáng tạo và tình yêu quê hương. Mỗi chiếc bánh ra đời mang theo hương vị của đất trời, của nắng gió và sương đêm, cùng tâm huyết của những người nghệ nhân. Giữa thời đại hiện đại hóa, làng nghề Trảng Bàng vẫn bền bỉ giữ gìn và lan tỏa giá trị truyền thống của vùng đất đầy nắng và sương.
